یک میلیون نسخه خطی فارسی در جهان سند افتخار فرهنگ ایران است
یک میلیون نسخه خطی فارسی در جهان سند افتخار فرهنگ ایران است
رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی گفت: تعداد نسخ خطی فارسی موجود در کتابخانههای جهان با یک تخمین به بیش از یک میلیون نسخه میرسد که سندی افتخارآفرین برای فرهنگ ایرانی است.
به گزارش خبرنگار مهر، غلامعلی حداد عادل در ادامه برگزاری سلسله سخنرانیهای فرهنگی در دانشکده مطالعات جهان که با موضوع کتاب در فرهنگ ایران برگزار شد، کتاب را بارزترین شاخص فرهنگی در هر کشور عنوان کرد که به عنوان ابزاری برای ارزیابی سطح فرهنگ در آن جامعه به کار میرود.
وی گفت: هر تمدنی به آن اندازه که کتاب بیشتری را در خود تولید کرده باشد، میتواند ادعا کند که از سطح بالاتری برخوردار است. اگر مولانا در قرنها پیش سروده است که «ای برادر تو همه اندیشهای...» باید امروز بگوییم که کتاب است که همه اندیشه است.
رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس در ادامه با اشاره به دوران تمدن قبل از اسلام در ایران افزود: آگاهی ما از این دوران اندک است، اما در همین اندازه نیز نشانههایی وجود دارد که به علاقه وافر مردم به کتاب و کتابت دلالت میکند و حتی نقل قولهایی نیز در این باره امروزه در اختیار ماست.
حداد عادل با اشاره به کتاب الفهرست ابن ندیم اظهار کرد: او دانشمندی است که کتابفروش هم بوده است و فهرستی از کتابهای عمده اسلامی دوران خودش را تهیه کرده است. در متنی بر جای مانده از او آمده است که در زمان تهمورث دستوری از جانب وی داده شد تا در سارویه جی اصفهان که از حیث زلزله و طوفان در امان است، دژی ساخته شود و در آن دژ محلی برای نگهداری گنجینه ارزشمند مکتوب وی و ابن ندیم نقل میکند که خود این آثار را در سال 342 دیده است؛ این گزارش تنها گوشهای از اهتمام ایرانیان به امر کتاب بوده است.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی افزود: اهتمام ایرانیان به ورود کلیله و دمنه به ایران و ترجمه آن و حتی الواح گلی که در حفاریهای سال 1312 در تخت جمشید کشف شد، همگی نشان از اهتمام ایرانیان به امر کتاب دارد، اما با این وجود با ظهور اسلام افق تازهای در این حوزه پیش روی مردم ایران گشوده شد.
وی ادامه داد: اسلام دینی است که وقتی مخاطبی با آن روبرو میشود، نخستین عبارتی که با آن برخورد میکند کلمه کتاب است و رابطه این دین با کتاب تا حدی است که میتوانیم بگوییم اسلام و کتاب با یکدیگر همزاد هستند. معجزه دین ما هم کتاب بوده است و حتی در تاریخ آمده است که در جنگها مسلمانان فدیه و خونبهای آزادی اسرا را تعلیم سواد از سوی آنها به مسلمانان در نظر گرفته بودند. این ماجرا تا اندازهای در میان مسلمانان با رشد مواجه شد که به فاصله دو قرن بعد از ظهور اسلام در سفر امام رضا (ع) از مدینه به مرو در شهر نیشابور 24 هزار نفر حدیث روایت شده از ایشان را کتابت کردهاند.
حداد عادل در بخش دیگری از سخنرانی خود به موضوع کتابخانه در فرهنگ ایرانی اشاره کرد و گفت: در دوران پس از ظهور اسلامی در ایران بسیاری از شهرهای بزرگ ایران مانند ری، نیشابور، بخارا، سمرقند، تبریز، همدان، اصفهان و یزد و کرمان صاحب کتابخانههای عظیمی شدند و در واقع، اسلام موجب شد که هر جا سخن از دین و دینداری مطرح میشد صحبت از کتابخوانی نیز به میان آید، هرجا مسجدی ساخته میشد، کتابخانهای نیز در آن فراهم میآمد و نیز هر جا که مدرسهای دینی ساخته میشده، کتابخانهای نیز بنا میشده است. نمونه آن هم کتابخانه آستان قدس رضوی است که 1200 سال عمر دارد و یا رصد خانه مراغه که گفته شده 400هزار نسخه خطی در درون خود داشته است، کتابهایی که گاه 20 سال کتابت آنها طول میکشیده است.
وی همچنین به صاحب ابن عباد اشاره کرد و گفت: در تاریخ نقل است که این شخصیت جهان اسلام به دنبال دعوت برای سفر از اصفهان به بخارا گفته که 400 شتر لازم دارد تا بتواند کتابهای خود را به بخارا ببرد.
رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه با اشاره به قدمت وجود نسخههای خطی در کشور گفت: قدیمیترین نسخه خطی ایران متعلق به سال 447 هجری قمری، کتابی با عنوان «الانبیه؛ الحقایق الادویه» است که درباره داروها به زبان فارسی نوشته شده است و نسخه اصلی آن در کتابخانه وین است. این کتاب سند هزار سال تمدن ماست و بیشک از این دست آثار در زمان خود نمونههای فراوانی وجود داشته است.
به گفته حداد عادل رقم نسخ خطی در کتابخانههای مرجع ایران مانند کتابخانه آیتالله مرعشی و یا آستان قدس رضوی و یا مجلس شورای اسلامی کمتر از 30 هزار نسخه نیست. جالبتر اینکه در کشور ترکیه تعداد نسخ خطی ثبت شده نزدیک به 14 هزار جلد است. گفته میشود به همین تعداد نیز اثر ثبت نشده دارند و یک تخمین ساده حاکی از حضور 100هزار نسخه در این رابطه است که اگر با آثار خطی فاسی موجود در هند نیز بخواهیم آنها را جمع کنیم و نیز آثار خطی فارسی در سایر کشورهای جهان به رقمی بیش از یک میلیون نسخه خطی فارسی در جهان میرسیم. این موضوع، بسیار افتخارآمیز است و باید اذعان کنیم که بیش از اینها نیز در طول تاریخ از بین رفته است.
وی همچنین به تحقیق اخیر خود درباره تنوع کتاب در فرهنگ فارسی اشاره کرد و گفت من تنها بر اساس فهرست نسخ خطی کتابخانه آیتالله مرعشی نجفی میگویم که 206 نوع کتاب در تاریخ ایران قابل تشخیص بوده و هست و این نشانهای از جدیت فرهنگ کتاب و کتابخوانی در ایران است.
